YEP’e dayandırılan hesaplamalarda akıl almaz hatalar yapılıyor

Hani insanın “Olmaz ki, böyle bir mantık hatası, böyle bir hesaplama hatası yapılmaz ki” diyesi geliyor. Geçen hafta açıklanan yeni ekonomi programında (YEP) yer alan veriler dayanak olarak kullanılmak suretiyle...

Hani insanın “Olmaz ki, böyle bir mantık hatası, böyle bir hesaplama hatası yapılmaz ki” diyesi geliyor. Geçen hafta açıklanan yeni ekonomi programında (YEP) yer alan veriler dayanak olarak kullanılmak suretiyle yapılan bazı hesaplamalar var ki, gerçekten de pes dedirtiyor.

Kastettiğimiz hatalar yılın ikinci yarısındaki büyüme ve dolar kuru tahminine ilişkin.

Büyüme hızının ne olduğu ve ne olacağı sokaktaki vatandaşı hiç mi hiç ilgilendirmiyor. Kabul edelim; sokaktaki vatandaş GSYH kavramına da zaten çok yabancıdır, büyüme hızı kavramı ise biraz anlam ifade eder, o kadar. Vatandaş, “Türkiye ekonomisi bu yıl şu kadar büyüyecek” denildiğinde, “İlk yarı büyüme hızımız belli, demek ki ikinci yarıda şu kadar büyüme öngörüyoruz” hesabına da girmez.

Dolar kuru ise tabii ki herkesi ilgilendirir. En can alıcı ekonomi izleme verimiz zaten dolar kuru. O yüzden dolar kurunda ne öngörüldüğü yakından izlenir. Böyle olduğu için de hemen herkes dolar kurunda hem ne öngörüldüğüne çok yakından bakar, hem de akademisyenlerin, eski bürokratların bu konuda ne tahmin yürüttüklerine, gazetelerin ne yazdıklarına dikkat kesilir.

Şimdi gelin GSYH ve dolar kurunda YEP’i dayanak alarak nasıl tahmin yapılabileceği üstünde duralım ve daha da önemlisi hangi yöntemle yapılan tahminlerin temelden yanlış olduğunu aktaralım...

Dolarda yıl sonu kuru tahmin edilebilir mi?

Orta vadeli programlarda da yer almazdı, bu yıl yeni ekonomi programında da yer almadı; bu programlarda dolar kuru varsayımına yer verilmez. Ancak yıllık ortalama dolar kurunu hesaplamak çok kolaydır.

Programlarda GSYH’nin hem TL, hem dolar bazında büyüklüğü vardır. TL büyüklüğü dolar büyüklüğe bölünce de dolar kurunun yıl ortalaması bazında hangi düzeyde öngörüldüğünü kolayca bulabiliriz.
YEP’te bu yılın GSYH büyüklüğü cari fiyatlara göre 3 trilyon 741 milyar lira ve 763 milyar dolar olarak öngörülüyor. Buna göre dolar kuru varsayımı 4.90. Aynı hesaplamayı önümüzdeki yıllar için de yapmak mümkün.

Bu köşede 21 Eylül’de “Yılın şimdiye kadarki dolar kuru ortalaması 4.51, yıl ortalamasının 4.90 olması için de kalan dönemdeki ortalamanın 5.86’da tutulması gerekiyor” dedik. 5.86’da kalınıp kalınmayacağı ayrı bir tartışma konusu; ama hesaplama yöntemi bu.

Hemen belirtelim, dolarda yılbaşından düne kadarki ortalama 4.54’e çıktı, ay sonunda da 4.58’e ulaşılması bekleniyor, ama yılın kalan dönemi için tutturulması gereken 5.86’da değişiklik yok.
Dikkat ediniz, 5.86 bizim tahminimiz değil, YEP’teki 4.90’lık yıllık ortalamanın tutması için son üç ay ortalamasında kalınması gereken düzey. Aslında 5.86’yı tahmin eden de bu programı hazırlayanlar. Biz yalnızca örtülü biçimde ifade edilen 5.86’yı ortaya çıkarmış oluyoruz.

Gelelim dolarda belli bir tarihteki kurun tahmin edilip edilemeyeceğine.

Kestirmeden söyleyelim; böyle bir tahmin kesinlikle yapılamaz!

Bu tahmini yapanların yöntemi şöyle. Dolar geçen yılsonunda 3.78’di (o da yanlış aslında 3.81’di), yıl ortalaması 4.90 öngörülüyor, dolayısıyla “hangi sayının yarısı 4.90’ı verir” mantığıyla hareket ediliyor. Yarısı 4.90 olan sayıyı bulmak için 4.90 iki ile çarpılıyor, elde edilen 9.80’den 3.78 çıkarılıyor ve bulunan 6.02’lik kur, 2018 yılsonu kuru olarak tahmin hanesine yazılıyor.

Yani deniliyor ki, “Dolar yılbaşında 3.78’di, yılsonunda 6.02 olacak, böylece ortalama da 4.90 olarak gerçekleşecek”.

Peki, dolar dün 6.14 düzeyindeydi, geçen yılsonunda ise 3.81, yani bu iki sayının ortalamasına göre doların yılbaşından bu yana olan dönemdeki ortalaması 4.96 olmalıydı. Ama ortalama kaç, 4.54!

YAZININ DEVAMI
ÇOK OKUNAN YAZARLAR
YAZARIN DİĞER YAZILARI
Mevduat faizi yüzde 25’e, kredi faizi yüzde 35’e oturdu 01 Ekim 2018 | 714 Okunma Faiz arttı ama yabancı DİBS satmaya devam ediyor 28 Eylül 2018 | 272 Okunma İşte yaşınız, işte kalan zamanınız! 27 Eylül 2018 | 124 Okunma YEP’e dayandırılan hesaplamalarda akıl almaz hatalar yapılıyor 26 Eylül 2018 | 139 Okunma İşte gelir gruplarına göre harcama durumumuz... 25 Eylül 2018 | 396 Okunma
TÜM YAZILARI
Yorumlar