Müslümanlar niye geri kaldı?

Biz niye bu haldeyiz sorusunu aşağı yukarı iki asırdır kendi kendimize soruyoruz ve -galiba daha önemlisi- bu soruya cevap arıyoruz. Daha dört yüzyıl önce üç kıtaya hükmederken son üç yüzyıl içinde giderek zayıflayıp sonunda dağılan Osmanlı devletinin varisi olmamız hasebiyle seçkinlerimiz “Nerede yanlış yaptık” diye soruyorlar o günden beri.

Daha geniş çerçevede ise, vaktiyle tarihin en parlak medeniyet hamlelerinden birine imza atmış olan Müslüman toplumların belirli bir tarihten itibaren giderek her alanda zayıflayıp en sonunda Batı dünyasının ekonomik ve askeri üstünlüğüne boyun eğmiş olmasının sebepleri her daim tartışılıyor.

Yalnızca biz değil, Batılı düşünürler de “Batı neden ilerledi, Doğu -daha doğrusu dünyanın geri kalanı- neden geri kaldı?” sorusunda düğümlenen problematik çerçevesinde muhtelif tezler üretiyorlar. Onların cevabını aradıkları asıl soru ise şu: Hem fizikî hem de entelektüel bakımdan benzer ve hatta eşit şartlarda ve donanımda olan insan topluluklarının medenî gelişmelerindeki eşitsizliklerin altında ne yatıyor?

15...