Mekke Anlaşması Washington’dan nasıl görünüyor?

Mekke Anlaşması konusunda ABD’nin dış politika çevrelerinde yayımlanan son değerlendirmelerde ortak bir tespit öne çıkıyor. Dış İlişkiler Konseyi’nden (Council on Foreign Relations: CFR) Steven Cook, Foreign Affairs’ten Marc Lynch ve The Atlantic’ten Robert Kagan’ın analizleri, farklı noktalardan hareket etmekle birlikte, ABD’nin Ortadoğu’daki eski güvenlik düzeninin sona erdiği ve bölge ülkelerinin kendi güvenlik düzenlemelerini geliştirmeye yöneldiği konusunda birleşiyor.

CFR uzmanı Steven A. Cook’un 13 Ağustos’ta yayımlanan değerlendirmesinin başlığı doğrudan şu hükmü veriyor: “ABD Öncülüğündeki Ortadoğu düzeni sona erdi. Mekke Anlaşması bunu kanıtlıyor.” Cook’a göre anlaşmanın asıl önemli noktası, üç ülkenin askeri kapasitesinin ne olduğu veya anlaşmanın teknik olarak NATO’nun 5. maddesine ne kadar benzediği değil, Ortadoğu’daki bölgesel düzenin değişmesi:

“Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye arasındaki savunma anlaşması, ABD’nin Ortadoğu’daki nüfuzunun ne ölçüde aşındığını ve bölgesel güçlerin artık kendi güvenlik düzenlerini şekillendirdiğini gösteriyor.”

Cook’un değerlendirmesindeki en önemli vurgusu, Suudi Arabistan’ın ABD’nin güvenlik garantisine eskisi kadar bağımlı olmayan bir güvenlik seçeneği geliştirmeye başlaması. Cook, Mekke Anlaşması’nı ABD’nin onlarca yıldır kurduğu düzenin artık tek başına bölgesel güvenliği belirleyememesinin göstergesi olarak niteliyor.

Cook’un, “ABD’nin bölgedeki ağırlığının azalmasıyla birlikte bölgesel aktörlerin stratejik özerklik alanlarını genişlettiği” yönündeki değerlendirmesi dikkat çekiyor.

Foreign Affairs’te 18 Ağustos’ta yayımlanan “The End of the American Middle East” başlıklı makalesinde Marc Lynch, Cook’un Mekke Anlaşması üzerinden tespit ettiği dönüşümü daha geniş bir tarihsel çerçeveye yerleştiriyor. Yazının ilk cümlesi şöyle: “Amerikan Ortadoğusu bitmiştir.” Lynch’e göre 1991’den beri hüküm süren ABD önderliğindeki bölgesel düzen, ABD ile İsrail’in İran ile savaşının sonuçlarıyla birlikte ağır bir darbe aldı. Lynch’in asıl önemli tespiti, savaşın ABD’nin Körfez’deki müttefiklerine sağladığı güvenlik garantisini sorgulanır hale getirmesi: