Sükûtî Mehmed Paşa’dan organik aydına…

Kanaatimce Türkiye’nin geçmişte de günümüzde de en önemli sorunu, gerçek anlamda  ‘entelektüel’lere ve entelektüel ruha yeterince sahip olmayışıdır. Bunda Yahya Kemal’in deyişiyle, devletin...

Kanaatimce Türkiye’nin geçmişte de günümüzde de en önemli sorunu, gerçek anlamda  ‘entelektüel’lere ve entelektüel ruha yeterince sahip olmayışıdır. Bunda Yahya Kemal’in deyişiyle, devletin ‘uysal ve uslu bende’ isteğinin büyük payı var. Yeri gelmişken Beyatlı’nın Siyasî Hikâyeler kitabındaki “Damad Mehmed Paşa” başlıklı yazısında bu sorunu alaysı bir dille anlattığını söylemeliyim. Söz konusu yazıda şair, Bostancıbaşı Ârif Efendi’nin oğlu Damad Mehmed Paşa’nın ikbal merdivenlerinden nasıl ve hangi becerileriyle çıktığına, böylece bizde yükselme ve itibar için kişide hangi hasletler arandığına işaret eder. Çocukluğundan beri öğrenme kabiliyeti ve anlayışı kıt, suskun, zekâ bakımından sorunlu bir kişidir Mehmed Paşa; bir zaman özel hocalığını yapmış Neşet Efendi’nin deyişiyle ‘sükûtî, hem de çok sükûtî’dir. Osmanlı devlet/ bürokrasi/ siyaset geleneğinde aranan, itibar gören ideal insan tipinin “daima sükût eden, gülüp güldürmeyen, ağırbaşlı duran”lar olduğunu iyi bilen Neşet Efendi, öğrencisinin de ikbal merdivenlerini hızla çıkacağını tahmin eder. Ve sonuç tam da beklediği gibidir: Mehmed Paşa, o ‘vakurâne sükûtî’liği sayesinde devletin zirvesine çıkar; lakin tüm ömrünü “kâh Üsküdar’daki, kâh Yerebatan’daki sarayında Saliha Sultanı’yla geçirir (…) Devlete bir vazife görme[z]. ” Neşet Efendi, buna karşılık nice zeki, cevval, iş bilir kişiler vardı ki, “ya menfâlarda çürüdüler, yahud da cellâd elinde can verdiler. ” diyor. Ve yazı “Devlet, uysal ve uslu bendeler ister” cümlesiyle bitiyor.

YAZININ DEVAMI
ÇOK OKUNAN YAZARLAR
YAZARIN DİĞER YAZILARI
Neruda’nın Postacısı 14 Temmuz 2019 | 3 Okunma Ernst Jünger’in Cam Arılar’ı 08 Temmuz 2019 | 39 Okunma Patrick Süskind’in Koku’su 01 Temmuz 2019 | 73 Okunma Andrey Platonov’un Can’ı 23 Haziran 2019 | 5 Okunma Mahcubiyet ve Haysiyet: Bir başkaldırı r 16 Haziran 2019 | 33 Okunma
TÜM YAZILARI
Yorumlar