Aklın denetleyemediği gizli yol!..

Akıl, her şeyi somut olarak idrak etmeyi, ölçmeyi, biçmeyi, programlamayı ve en önemlisi denetlemeyi ister. Yevgeni Zamyatin “Biz”de, Max Frisch de “Homo Faber”da tam da bu sorunu işler, hatta “Yeraltından...

Akıl, her şeyi somut olarak idrak etmeyi, ölçmeyi, biçmeyi, programlamayı ve en önemlisi denetlemeyi ister. Yevgeni Zamyatin “Biz”de, Max Frisch de “Homo Faber”da tam da bu sorunu işler, hatta “Yeraltından Notlar”ın antikahramanı da akıl ve mantığa zıt hareketleriyle âdeta insanda akıl dışında bir mekanizma olduğunu ispatlar.

Akıl, ürettiği bilgi ve teknolojiyle hayatı kontrol etme amacında… Mümkün mü? Hayır! Zamyatin “Biz”de, Max Frisch “Homo Faber”da, Dostoyevski “Yeraltından Notlar”da, aklın, bilimin ve teknolojinin insanda -hayatta da- kontrol altına alamayacağı, hesaplayamayacağı, programlayamayacağı belirsiz noktalar olduğuna işaret ediyor.

Doğrusu modernizm ve onun yarattığı uygarlık, hatta devlet nizamı, akla uygun yasa ve kurallara tâbi olmayı gerekli görür. Bu açıdan bakılınca modern devlette de akıl, ürettiği yasalar ve teknolojiyle insanı ve hayatı denetlemeyi amaçlar. Zamyatin’in “Biz”inde bu çaba, çok açıktır. Ama her şeye rağmen insan, mekanik sistemin belirleyemediği ve engelleyemediği gizemli bir güçle kuşatmayı aşar, programlar ve hesaplar alt üst olur.

Modern uygarlık, vahşi kültür dediği tabiatı da terbiye etmek ister. Amacı doğadaki...

YAZININ DEVAMI
ÇOK OKUNAN YAZARLAR
YAZARIN DİĞER YAZILARI
Hız, yol mesafe, hac ve Byung-Chul Han 27 Haziran 2022 | 130 Okunma Görünen, gösterilen, fotoğraf ve hakikat 20 Haziran 2022 | 104 Okunma Aklın denetleyemediği gizli yol!.. 13 Haziran 2022 | 71 Okunma Necip Fazıl’ın şiirinde ideolojinin göremediği ‘ben’ 06 Haziran 2022 | 268 Okunma Necip Fazıl’ın şiiri bir dava şiiri mi? 30 Mayıs 2022 | 296 Okunma
TÜM YAZILARI
Yorumlar