ÇOK OKUNAN YAZARLAR

Uzman olmayanlara Enflasyon ve faiz açıklaması

Faiz mi enflasyondan doğar, enflasyon mu faizden doğar? Bunu bir örnek ile anlatalım .

Abdülaziz Diri
Abdülaziz Diri İstiklal Gazetesi
10 Ağustos 2018 | 115

Faiz mi enflasyondan doğar, enflasyon mu faizden doğar? Bunu bir örnek ile anlatalım. Bir kadın düşünün çocukları için börek yapıyor. Dört eşit parçaya bölerek, dört çocuğuna yedirmek istiyor. Onların gelince börekleri istediği zaman alması içinde dört adet börek alma fişi üretiyor. Fişleri çocuklarına veriyor. Her fişi getirene bir dilim börek veriyor. Her gün bir tepsi börek üretiyor. Günde bir fiş ile börek alacak kadarda aylık fiş veriyor. Ama çocuklar böreği çok sevdiği için günde iki dilim börek almak istiyor. O zaman çocukların şöyle demesi gerekiyor: “Anne bize günde iki tepsi börek yap ve iki fiş ver.” Ama çocuklar böreğin çoğalmasına gerek görmeden, sadece bir fiş yerine iki fiş ver derse ne olur? Enflasyon olur. Çünkü anne börek üretimini artırmadığı için sadece fiş üretimini artırdığı için artık bir çocuğa bir dilim börek vermek için iki fiş isteyecektir. Çünkü bir fişe  bir dilim börek verse çocuklar sekiz fiş getirince dört dilim böreği verince diğer fişlere börek veremeyecek. Her fişe börek verebilmek için daha önce dört eşit parçaya böldüğü bir tepsi böreği sekiz eşit parçaya bölecek. Siz yine aynı fişi getireceksiniz ama daha az börek alabileceksiniz. İşte bu paranın fazla basılması ile oluşan bir enflasyondur. Yanlış para politikasıdır.

***

İşte üretim yapan firmalar, annenin börek üretme işini yapar. Yani reel üretim yapar. Merkez bankası ise anneni fiş üretmek işini yapar. Piyasada takas yapılması için para üretir, diğer adı ile fiş üretir. Piyasanın ihtiyacı olan ve mal alım satımı için kullanılacak olan para üretir, örneğimizdeki kadının böreklerinin çocuklarına vermesi için ürettiği fiş gibi. Gereğinden fazla para ürettiği zaman, aynı oranda mal üretilmediği için enflasyon olur.  Örneğimizdeki kadın böreği fazla üretmediği ancak fazla fiş ürettiği zaman fişin alım gücünün düşmesi gibi.  Merkez bankası börek fişi üretir. Üretim yapan firmalarda börek üretir. Fazla para basmak, piyasadaki para miktarını artırmak, merkez bankası için yanlış para politikasıdır. Hiçbir şekilde üretim artışından fazla para piyasaya sürmemelidir. 

***

Börek üreten anne dört dilim börek için dört fiş verdikten sonra, böreği iki dilimini yakmış olsa ya da yarım tepsi börek yapmış olsa, çocuklar akşam dört fiş getirince, böreğin yarısın veremeyecek. Uyanık bir anne ise hemen geri kalan iki dilim böreği tekrar ikiye bölerek, dört dilim börek yapacaktır. Böylece çocuklar yine bir fiş için bir dilim börek alacak ama börek dilimi yarı yarıya küçülmüş olacak. İşte üretilen börek azalınca, fiş aynı kaldı ama fiş başına düşün börek azaldı. Merkez bankası üretim azalınca piyasadaki fişleri yani paraları üretimin azalması oranında geri çekmesi lazım. Yoksa paranın yani fişin alım gücü düşer daha az börek alır. Bu da enflasyon olur. Peki piyasada bu parayı nasıl toplayacak merkez bankası. Tabiî ki faiz oranlarını artırarak toplayacak. Uzun ve kısa vadeli faizleri artıracak. İnsanlar parasını faize yatıracak. Piyasada para azalmış olacaktır.

***

Devamını Oku
Diğer Yazıları
DAHA FAZLA SONUÇ GÖSTER